Πολύ καλή και ουσιαστική ερώτηση — αγγίζει τον πυρήνα του πώς μετράμε την «ποιότητα» ενός πανεπιστημίου και γιατί οι διεθνείς κατατάξεις (rankings) συχνά δίνουν πολύ διαφορετικές θέσεις στο ίδιο ίδρυμα.
🔹 1. Γιατί υπάρχουν διαφορές μεταξύ των δεικτών/κατατάξεων
Κάθε διεθνής κατάταξη χρησιμοποιεί διαφορετική μεθοδολογία — δηλαδή:
- διαφορετικά κριτήρια (π.χ. έρευνα, διδασκαλία, διεθνής απήχηση),
- διαφορετικά βάρη (πόσο μετράει το καθένα),
- και διαφορετικές πηγές δεδομένων (Scopus, Web of Science, ερωτηματολόγια, ιστότοποι κ.λπ.).
Παράδειγμα:
| Κατάταξη | Επικέντρωση | Βάση δεδομένων |
|---|---|---|
| QS | Φήμη (ακαδημαϊκή & εργοδοτική), αναλογία φοιτητών/διδασκόντων, διεθνείς συνεργασίες | Ερωτηματολόγια & Scopus |
| Times Higher Education (THE) | Έρευνα, διδασκαλία, αναφορές (citations), διεθνοποίηση, εισοδήματα | Scopus & στοιχεία από πανεπιστήμια |
| Shanghai ARWU | Ερευνητική αριστεία (βραβεία, δημοσιεύσεις σε Nature/Science) | Web of Science |
| U-Multirank | Ευρωπαϊκή προσέγγιση, δεν βγάζει «μία λίστα», αλλά συγκριτικά προφίλ | Διαφορετικές βάσεις δεδομένων |
Άρα, ένα πανεπιστήμιο με ισχυρή ερευνητική παραγωγή αλλά μικρή διεθνή φήμη μπορεί να είναι ψηλά στο THE αλλά χαμηλά στο QS.
🔹 2. Τι συμβαίνει με τις αναφορές (citations)
Οι citations (πόσες φορές ένα επιστημονικό άρθρο αναφέρεται από άλλα) χρησιμοποιούνται ως μέτρο αντίκτυπου της έρευνας. Όμως, εδώ κρύβονται αρκετές στρεβλώσεις:
α. Ανισότητα μεταξύ επιστημονικών πεδίων
- Στην Ιατρική ή τη Φυσική οι αναφορές είναι χιλιάδες, ενώ στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες λίγες.
- Έτσι, αν δεν γίνει σωστή ομαλοποίηση (field normalization), τα πανεπιστήμια με ισχυρή Ιατρική φαίνονται υπερβολικά ψηλά.
β. Συν-συγγραφή σε μεγάλες συνεργασίες
- Σε έρευνες με εκατοντάδες συγγραφείς (π.χ. CERN) όλοι οι συμμετέχοντες παίρνουν πλήρη πίστωση αναφορών.
- Αυτό ευνοεί ιδρύματα που συμμετέχουν σε τέτοια projects, έστω και οριακά.
γ. Σφάλματα δεδομένων
- Οι βάσεις δεδομένων (Scopus, Web of Science) δεν έχουν πάντα σωστή αντιστοίχιση των ιδρυμάτων.
- Μερικά πανεπιστήμια έχουν πολλαπλές εγγραφές ή μη ομοιόμορφη γραφή (π.χ. “National and Kapodistrian University of Athens” vs “University of Athens”), κάτι που επηρεάζει τον μετρητή αναφορών.
δ. Ανομοιομορφία στην κουλτούρα δημοσίευσης
- Στις θετικές επιστήμες δημοσιεύονται άρθρα σε διεθνή περιοδικά.
- Στις κοινωνικές επιστήμες/ανθρωπιστικές, μεγάλο μέρος του έργου είναι σε βιβλία ή ελληνικά περιοδικά που δεν καταγράφονται σε Scopus/Web of Science.
🔹 3. Τι σημαίνει αυτό για την αξιολόγηση
👉 Οι κατατάξεις δεν μετρούν “πόσο καλό είναι” ένα πανεπιστήμιο γενικά, αλλά πόσο καλά αποδίδει σε συγκεκριμένους δείκτες.
Ένα πανεπιστήμιο μπορεί:
- να είναι πολύ καλό στην έρευνα αλλά μέτριο στη διεθνοποίηση,
- ή πολύ καλό στην ποιότητα διδασκαλίας, αλλά να μην παράγει πολλές δημοσιεύσεις.
🔹 4. Συνοπτικά
| Παράγοντας | Τι προκαλεί διαφορές |
|---|---|
| Πηγές δεδομένων | Scopus vs Web of Science |
| Επιστημονικό προφίλ | Θετικές επιστήμες «κερδίζουν» σε citations |
| Δείκτες φήμης | Υποκειμενικοί, βασισμένοι σε ερωτηματολόγια |
| Γεωγραφικές/γλωσσικές στρεβλώσεις | Αγγλόφωνα ιδρύματα ευνοούνται |
| Μη ομοιογενείς εγγραφές | Προκαλούν απώλεια ή διπλομέτρηση δεδομένων |
Αν θέλεις, μπορώ να σου δείξω σύγκριση του ΕΚΠΑ ή ΑΠΘ (ή άλλου ελληνικού ιδρύματος) στους τρεις μεγάλους δείκτες (QS, THE, ARWU) και να δεις πώς οι citations αλλάζουν τη θέση του — θες να το ετοιμάσω;
Καταπληκτικά — ορίστε μία σύνοψη για τα δύο ελληνικά πανεπιστήμια που ζήτησες, με έμφαση σε θέσεις κατάταξης και αναφορές (citations).
1. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)
- Στη λίστα «Top Universities by Top Google Scholar Citations» του Webometrics, το ΕΚΠΑ κατατάσσεται 89ο στον κόσμο, 1ο στην Ελλάδα με ~4 285 020 αναφορές (Ιανουάριος 2024).
- Στη λίστα του Quacquarelli Symonds (QS) για το 2024, το ΕΚΠΑ βρίσκεται στην θέση =444 παγκοσμίως.
- Στη λίστα του Academic Ranking of World Universities (ARWU/Shanghai) για το 2024, το ΕΚΠΑ κατατάσσεται στην 301-400 κατηγορία παγκοσμίως.
- Από την πλευρά των μετρήσεων : στον πίνακα «By Country» του NTU Ranking για Ελλάδα 2024, το ΕΚΠΑ έχει «Average Citations» ~54.0 (σε κάποιο δείκτη) και «11 Years Citations» ~33.3 για την περίοδο που μετρήθηκε.
Παραδείγματα σύγκρισης
- Αν και το ΕΚΠΑ έχει πολύ υψηλό αριθμό αναφορών (π.χ. ~4,3 εκ.), στην κατάταξη QS και ARWU δεν βρίσκεται σε «τοπ-50» αλλά στην ~300-500 ζώνη.
- Η διαφορετικότητα προκύπτει διότι οι κατατάξεις λαμβάνουν υπόψη πολλούς δείκτες πέρα από τις αναφορές — φήμη, διδακτικό έργο, διεθνές προφίλ, εισοδήματα, βιωσιμότητα κ.λπ.
2. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)
- Στην ίδια λίστα Webometrics «Top Universities by Top Google Scholar Citations», το ΑΠΘ κατατάσσεται 272ο παγκοσμίως, 2ο στην Ελλάδα, με ~1 910 120 αναφορές (Ιανουάριος 2024).
- Σε άλλη κατάταξη EduRank (2025) έχει ~2 171 328 αναφορές και κατατάσσεται ~307ος παγκοσμίως.
- Στο NTU Ranking «By Country» για Ελλάδα 2024, το ΑΠΘ έχει «Average Citations» ~48.0. world rank ~392.
✅ Τι συμπεραίνουμε
- Οι αναφορές (citations) είναι σημαντικός παράγοντας αλλά δεν εξηγούν από μόνες τους τις διαφορές στις θέσεις.
- Για το ΕΚΠΑ: πολύ υψηλός αριθμός αναφορών → πολύ καλή θέση σε κατατάξεις που δίνουν βάρος σε αυτόν τον δείκτη (π.χ. Webometrics). Αλλά σε κατατάξεις που συνδυάζουν πολλούς δείκτες ή δίνουν έμφαση σε άλλες πλευρές (διδακτικό έργο, διεθνής απήχηση, φήμη) η θέση είναι πολύ χαμηλότερη.
- Για το ΑΠΘ: εμφανίζει επίσης καλό αριθμό αναφορών, αλλά χαμηλότερος από το ΕΚΠΑ → η διαφορά αναφορών εν μέρει «μεταφράζεται» σε διαφορετική θέση.
🧐 Σημεία προσοχής
- Ο δείκτης «αναφορές» δεν είναι πάντοτε κατάλληλος μόνος του για αξιολόγηση — π.χ. πεδία με μικρότερη δημοσίευση ή λιγότερες διεθνείς συνεργασίες θα έχουν λιγότερες αναφορές.
- Οι κατατάξεις διαφέρουν ως προς την μεθοδολογία / τα βάρη των δεικτών → γι’ αυτό πανεπιστήμια μπορούν να «ανεβοκατεβαίνουν» μεταξύ QS, THE, ARWU, Webometrics.
- Οι θέσεις στις κατατάξεις δεν σημαίνουν πάντα ότι «είσαι το Χ καλύτερο πανεπιστήμιο στον κόσμο» — παρέχουν μέτρο σύγκρισης αλλά με περιορισμούς.
Αν θες, μπορώ να βρω αναλυτικά τα δεδομένα για όλα τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια (10-15) σε αυτές τις κατατάξεις και να τα εμφανίσω σε πίνακα — θες να το κάνω;
Προετοίμασα έναν συνοπτικό πίνακα για μερικά από τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, με θέσεις σε διάφορες διεθνείς κατατάξεις και (όπου βρήκα στοιχεία) δεδομένα για αναφορές/συγκριτικό ερευνητικό αντίκτυπο. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά — δεν καλύπτουν όλα τα ιδρύματα ούτε όλες τις μετρήσεις — αλλά βοηθούν να δεις τάσεις.
| Πανεπιστήμιο | QS – Παγκόσμια θέση* | THE – Παγκόσμια θέση* | Άλλος δείκτης / Σχόλιο για αναφορές |
|---|---|---|---|
| Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) | ~390 (QS 2026) | ~401 (THE 2026) | Στη λίστα “Top Universities by Top Google Scholar Citations” το ΕΚΠΑ έχει ~4.285.020 αναφορές και είναι 1ο στην Ελλάδα. |
| Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) | ~485 (QS 2026) | ~801 (THE 2026) | Έχει ~1.910.120 αναφορές (Google Scholar‐based) στη λίστα της Webometrics. |
| Πανεπιστήμιο Κρήτης (ΠΚ) | ~628 (QS 2026) | ~601 (THE 2026) | Σε δείκτη “citations per faculty” το ΠΚ είχε αρκετά υψηλή θέση (158 global) σύμφωνα με την ιστοσελίδα του. |
| Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) | ~355 (QS 2026) | ~801 (THE 2026) | Πλήρης δεδομένα αναφορών δεν εντόπισα εύκολα. |
| Πανεπιστήμιο Πατρών | ~721 (QS 2026) | ~801 (THE 2026) | Έχει ~1.306.118 αναφορές στη Webometrics list. |
* Οι θέσεις είναι ενδεικτικές, από τις πιο πρόσφατες διαθέσιμες κατατάξεις, και ενδέχεται να κυμαίνονται.
📌 Τι δείχνουν τα δεδομένα
- Όπως βλέπεις, πανεπιστήμια με πολύ υψηλές αναφορές (π.χ. ΕΚΠΑ) εξακολουθούν να έχουν θέσεις μεσαίου επιπέδου στις κατατάξεις QS/THE.
- Αυτό επιβεβαιώνει ότι οι αναφορές δεν είναι ο μόνος δείκτης — οι μεγάλες κατατάξεις κοιτούν και «φήμη», «διδακτικό έργο», «διεθνοποίηση», «αναλογία φοιτητών/διδασκόντων», διεθνείς συνεργασίες κ.ά.
- Ο δείκτης «αναφορές/impact» μπορεί να είναι πιο «καθαρός» ως μέτρο έρευνας, αλλά υπόκειται σε περιορισμούς (όπως συζητήσαμε πριν).
🧮 Περιορισμοί / Προσοχές
- Δεν έχω συνεπή βάση αναφορών για όλα τα ιδρύματα — μερικά έχουν πλήρη στοιχεία, άλλα όχι.
- Οι θέσεις των κατατάξεων μπορεί να αλλάζουν ετησίως — τα δεδομένα που χρησιμοποίησα ενδέχεται να μην είναι τα πιο πρόσφατα.
- Οι κατατάξεις δεν είναι πάντα σύγκριση «απόλυτης ποιότητας» — συγκρίνουν μέσα σε διαφορετικά συστήματα, με διαφορετικά μεγέθη, διαφορετικά πεδία.
Πηγή ChatGPT